Ervaringen van ambassadeurs

Dromen najagen in Friesland. Dat deed Karin Obbink uit Haarlem. Ze kocht een kavel in haar geliefde Friesland en bouwde er een energieneutrale woning. Uiteraard ging dat niet van de ene op de andere dag.

Karin woont 23 jaar met plezier in Haarlem en is al jaren verliefd op Friesland. Op haar 55e maakt ze haar balans op. Wat wil ik? Wonen in Friesland, kan dat? Ze gaat actief onderzoeken wat haar mogelijkheden zijn. En voor verandering is actie nodig. Ze verkoopt haar woning, vindt sneller dan verwacht nieuw werk in Lelystad en ziet een woning op een fantastische plek in Friesland. Maar om deze woning toekomstbestendig en energieneutraal te maken is voor haar zo’n grote onderneming dat ze er van af ziet.

Energieneutraal en toekomstbestendig wonen
Ondertussen leest ze over de duurzame manier van bouwen van Sustainer Homes. Ze bezoekt een modelwoning, verdiept zich in de bouwmethode en is enthousiast. Haar oog valt op een mooie kavel in Elahuizen, aan het water. Karin is lange afstandszwemster en houdt van allerlei watersporten. De mogelijkheid om energieneutraal en toekomstbestendig te wonen komen op deze plek samen en ze gaat aan de slag. In november werd haar woning opgeleverd.

De woning is geheel van hout, heeft driedubbelglas, een warmtepomp, zonnepanelen en is daarmee een energie neutrale en toekomstbestendige woning. En voor het eerst in haar leven heeft Karin een auto. Een elektrische die ze thuis oplaadt. “Eerlijk gezegd heb ik echt moeten kijken lukt dat, past dat, een elektrische auto. Maar met zonnepanelen werd het interessant. In aanschaf is een elektrische auto best duur maar als je er in gaat verdiepen ontdek je mogelijkheden. Zo was het bij deze auto mogelijk de batterij te huren.”

Droom waarmaken
Dat is ook echt een boodschap van Karin: neem moeite om je in mogelijkheden te verdiepen. Als je dat niet doet, kom je ook niet tot verandering. Na alle inspanningen en veranderingen is ze nu trotse eigenaar van een energie neutrale woning op een prachtige plek in Elahuizen en heeft ze haar droom waargemaakt.

Martijn Agricola en Vivian Nijholt wonen nu vier jaar met hun drie dochters in een woonboerderij uit 1910 in Rotsterhaule. Verantwoordelijk omgaan met de wereld vinden ze belangrijk. Daarom verduurzamen ze hun woning. Hun streven: in tien jaar een energie neutrale woning.

Waar begin je?
Het stel had al verbouwingsplannen voor de woning. Twee slaapkamers boven moesten er drie worden. “Als je boven bezig gaat realiseer je je, als we iets willen isoleren, dan moeten we dat nu doen”, vertelt Martijn. Vanuit zijn werkomgeving heeft hij kennis van isolatiemogelijkheden. En uit de gesprekken met de adviseur van Tûk Wenjen halen ze bevestiging voor hun keuzes en hulp bij subsidieregelingen.

De start
De eerste stap naar energieneutraal wonen was de isolatie van het dak. “Voor een comfortabeler en energiezuiniger woning, begonnen we met het dak. Dat is het grootste oppervlakte dus daar verlies je het meeste mee”, zegt Martijn. Het dak werd van buiten uit geïsoleerd. Hierdoor bleven historische elementen behouden. Dit blijkt een van hun grootste klussen op weg naar energieneutraal wonen: alle dakpannen eraf, isolatie toepassen en alle dakpannen terugplaatsen.

Haalbaar en betaalbaar naar energieneutraal wonen
“We zijn nuchtere Friezen; het moet wel praktisch, haalbaar en betaalbaar zijn”, vertelt Vivian. De weg naar energieneutraal wonen is voor hun een combinatie van zelf dingen doen en aannemers inschakelen. Er is al veel gerealiseerd. Al het enkele glas werd vervangen door HR++ glas, wanden en vloeren (deels) zijn geïsoleerd. De schuur is verbouwd tot woonruimte en is ook volledig geïsoleerd.

De volgende stap is het isoleren van het oude woongedeelte. Dit deel is in de jaren 80 opgebouwd en geïsoleerd. Daar zijn nog stappen te maken. Bij voldoende isolatie kunnen de huidige radiatoren vervangen worden door vloerverwarming en is de woning klaar voor een warmtepomp. “Nu verwarmt de cv-ketel de radiatoren en dat gaat prima. Met een warmtepomp wordt dat lastiger; dan gaat die warmtepomp weer veel energie verbruiken en dat is niet handig”, verduidelijkt Martijn. 

Prioriteren hoort erbij
De weg naar een energie neutrale woning is prioriteren. “Je maakt keuzes die op dat moment goed zijn. Dat frustreert wel eens. Het isoleren van het dak en de vloer was echt nodig. Terwijl de kleine keuken ook aan vervanging toe was. En dan heb je na de verbouwing nog stééds een dak en vloer. En die kleine keuken. En is de bouwpot leeg”, zegt Vivian heel nuchter. Het vervangen van de keuken werd daardoor uitgesteld naar het najaar 2018. Inmiddels met inductiekookplaat en zonder gas. Met het oog op de toekomst.

Met drie opgroeiende meiden begint de kleine badkamer ook krap te worden. Ook dan moet je prioriteren. De badkamer zal dan ook binnen drie jaar verbouwd moeten worden. ‘Als ze straks tegelijk in de pubertijd zitten wordt het er anders niet gezelliger op’, lacht Vivian.  ‘Dat kan betekenen dat we qua isolatie minder stappen kunnen doen de komende jaren’.

Goed advies is belangrijk
“Doe wat bij je past”, adviseert Vivian. Veel mensen willen hun woning duurzaam maken. En zien door de bomen het bos niet meer. “Laat je daarom goed informeren. Het plaatsen van zonnepanelen op je huis terwijl alle energie uit je huis lekt heeft geen zin. Een adviseur van Tûk Wenjen kan je echt helpen. Deze maakt inzichtelijk welke subsidiemaatregelen er zijn en welke toepassingen echte meerwaarde hebben.”

Energieverbruik om trots op te zijn
De energieverbruik statistieken (zie afbeelding) laten duidelijk de impact zien van al hun inspanningen. ‘Een vrijstaande boerderij op de ruimte en dan zulke statistieken. Dat is heel mooi. Wij zijn inderdaad trots op de stappen die we hebben gezet. Ook in wooncomfort scheelt het enorm. Wij zijn erg blij met ons huis, maar vooral ook het plekje waar we wonen’ , vertellen Vivian en Martijn.

Tot slot
Vivian en Martijn maken hun woning energieneutraal en nemen daarmee verantwoordelijkheid om zelf klimaatveranderingen te beperken. “We hebben de aarde geleend voor de kinderen en niet geërfd. Iedereen kan wel iets doen. Denk aan het eten van minder vlees of pak vaker de fiets. Vervang energievretende apparaten of plaats sensoren op de lichten. Beperk je energieverbruik waar je kunt. We hopen dat deze aanpak ook anderen enthousiast maakt”.

Samen bouwen aan een duurzame samenleving
We kiezen steeds vaker voor een goed geïsoleerd huis, een dagje zonder vlees en zonnepanelen op het dak. Een goede zaak, vindt Lisette van der Berg. Zij is projectleider en adviseur duurzaamheid bij gemeente De Fryske Marren en houdt zich dagelijks bezig met allerlei onderwerpen die duurzaamheid bevorderen. En dat zijn er nogal wat, want de groene ambities van de gemeente worden steeds groter.

“De verduurzaming van onze maatschappij is een enorme opgave”, begint Lisette, “maar elke stap die we zetten is er één.” Binnen gemeente De Fryske Marren lopen allerlei projecten waarin duurzaamheid een grote rol speelt. “Bij alle plannen die we maken, moet groen denken en doen vanzelfsprekend zijn. Op die manier bouwen we met elkaar aan een duurzame toekomst.”

Heldere doelen
De Fryske Marren wil haar inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen graag inspireren en faciliteren. In haar duurzaamheidsambitie stelt zij dat in 2030 alle dorpen en kernen een levendige, groene samenleving vormen. De doelen zijn helder: duurzame energie- en watervoorzieningen, een circulaire economie waar grondstoffen zoveel mogelijk worden (her)gebruikt en volop ruimte voor de natuur, biodiversiteit en nieuwe duurzaamheidsinitiatieven uit de samenleving. Lisette: “We leven momenteel in een woelige tijd: de klimaatopgave vraagt om grote, structurele veranderingen die onze leefomgeving persoonlijk raken. Gelukkig zijn veel inwoners zich daarvan bewust. Die sterke samenleving hebben we nodig om de klimaatproblematiek aan te pakken.”

Werk aan de winkel
“Als gemeente willen we ons certificeren op trede 3 van de CO2-Prestatieladder”, gaat Lisette verder. “Dat houdt in dat we actief aan de slag gaan om de uitstoot van CO2 binnen onze eigen organisatie te reduceren. We gaan onder andere aan de slag met onze gebouwen. Zo is de nieuwe werf in Lemmer gasloos en wordt de glazen vleugel van Herema State gerenoveerd. Na de renovatie zal deze gasloos worden verwarmd. In 2030 willen we geen fossiele brandstoffen meer gebruiken.” Ook op grotere schaal is de gemeente bezig met haar energiehuishouding. De Fryske Marren neemt deel aan de Regionale Energie Strategie: een gezamenlijke aanpak van overheden en organisaties – zoals gemeenten, waterschappen en maatschappelijke organisaties – om de energietransitie op regionaal niveau vorm te geven. “De energietransitie gaat iedereen aan”, benadrukt Lisette. “We kunnen het niet alleen.”

Van het gas af
“Momenteel voeren we een ‘impactanalyse’ uit, waarin we onderzoeken wat het voor onze gemeente betekent als we straks van het aardgas afgaan. We zullen andere, schone energiebronnen moeten aanboren. In samenwerking met onze experts, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, inwoners en andere betrokkenen bekijken we per gebied wat de energiebehoefte is en welke mogelijkheden voor energieopwekking en verduurzaming onze regio biedt. Daarbij kijken we ook goed naar wat bij onze gemeente past, want uiteindelijk moet het wel haalbaar en uitvoerbaar zijn.”

Alle beetjes helpen
“Ondertussen zitten onze inwoners ook niet stil”, vervolgt Lisette. “Veel huiseigenaren nemen de moeite om hun woning te verduurzamen. Dat moedigen we van harte aan. Met Tûk Wenjen bieden we woningbezitters in De Fryske Marren binnenkort weer passend energieadvies. De afgelopen jaren is dat erg succesvol gebleken. Naast een onafhankelijk basisadvies, geven we voor het eerst dit jaar ook advies voor gasloos en energieneutraal wonen. Subsidie en de invulling hiervan volgen in de loop van dit voorjaar. Uiteraard begrijp ik goed dat niet iedereen de financiële middelen heeft om in de eigen woning te investeren. Toch kun je met kleine aanpassingen in huis energie besparen en bijdragen aan het klimaat. Bijvoorbeeld door ledlampen te gebruiken en tochtstrips te plaatsen. Alle beetjes helpen! Het is vooral belangrijk dat iedereen meedoet.”

 

Dakisolatie, dubbel glas, bodemisolatie en zonnepanelen: het huis van William Kuiper uit Balk is nu een stuk energiezuiniger dan toen hij het vorig jaar kocht. Dat heeft hij vooral te danken aan het energiebesparingsproject Tûk Wenjen van gemeente De Fryske Marren. Met de campagne Groene Start hoopt de gemeente zoveel mogelijk inwoners enthousiast te maken voor het project.

Groene start

Groene Start is een gezamenlijk initiatief van gemeente De Fryske Marren en gemeente Súdwest-Fryslân. Het doel: inwoners van beide gemeenten helpen en motiveren hun woning te verduurzamen. Bij energieloket Tûk Wenjen (De Fryske Marren) en Energiesprong (Súdwest-Fryslân) kunnen woningeigenaren een gratis woningscan aanvragen, waarna een adviseur van SIAN de woning beoordeelt op energiezuinigheid, duurzaamheid en comfort. Na de woningscan ontvangt de bewoner een adviesrapport, waarin staat welke energiebesparende maatregelen het beste bij de woning passen. De bewoner beslist uiteindelijk zelf of hij of zij dit advies wel of niet opvolgt.

Lagere energienota

William Kuiper meldde zich begin dit jaar voor de gratis woningscan. “Elke maand was ik een hoop geld kwijt aan gas en elektra”, vertelt hij. “Daar wilde ik graag een oplossing voor.” Na de scan ontving hij het adviesrapport met daarin drie verbeterpunten: dakisolatie, dubbel glas en bodemisolatie. Dat laatste pakte Kuiper zelf aan en voor de eerste twee huurde hij een bedrijf in. Hij ontving een aantrekkelijke subsidie van de overheid, waarmee hij de kosten flink kon drukken. Kuiper: “Dat hielp mij de drempel over; het scheelde een flink bedrag.” Kuiper is blij met het resultaat. “Mijn woning is nu veel beter geïsoleerd. Daardoor zijn niet alleen de energiekosten lager, maar is er ook minder vocht in huis. Het is veel prettiger wonen zo.”

Niet langer wachten

In november is Kuiper zelfs nog een stapje verder gegaan. Hij heeft zonnepanelen laten installeren, die de elektrische kachel in zijn woonkamer van stroom voorzien. “Hiel ferstannich”, vindt wethouder Durk Durksz. “Ast sjochst nei de merk, dan is dít it moment om de wenning enerzjysúniger te meitsjen. Mei watst der foar weromkrigest, is dat in stik oantrekkeliker as jild op’e bank sette. Want ast it no net dochst, dan rinst straks achter de feiten oan en bist yn de takomst mear jild kwyt”, aldus Durksz. “De gaskraan giet in kear ticht. Dan kinst mar better alfêst dyn wenning oanpast hawwe. Tûk Wenjen is in net te missen kâns.”

Meneer Jurjen Mous uit Lemmer heeft vorig jaar zijn woning uit 1978 verduurzaamd. Zo heeft hij zijn vloer, twee slaapkamers en zolder laten isoleren door deelnemende bedrijven van Tûk Wenjen. ‘Je hebt er straks profijt van’, aldus Jurjen.

Van advies naar isolaties

Het begon allemaal tijdens de informatieavond (Groene Startavond) van Tûk Wenjen in Het Baken in Lemmer waar Jurjen is geweest. ‘Er stond een artikel in de

krant voor deze avond en hiervoor heb ik mij  aangemeld’. Tijdens de bijeenkomst heeft Jurjen zich laten inschrijven voor een persoonlijk adviesgesprek op maat (gratis woningscan). Een adviseur van SIAN kwam vervolgens langs om alles op papier te zetten.

‘We vonden altijd al dat de zolder een dunne wand had. We hebben een vrij lang schuin dak en een kort dak dat doorloopt op de slaapkamers. Eerst hebben we de twee slaapkamers en zolder laten isoleren. En toen hebben we bodemisolatie uitgevoerd. Voordeel: je hoeft zelf niets te regelen, SIAN heeft alles in werking gezet. Wij hoefden alleen goed door te lezen en te tekenen’, aldus Jurjen.

Dak- en vloerisolatie

De uitvoering is begin dit jaar (2017) geweest. Jurjen: ‘er is een dubbele laag isolatie (Isobooster) op de zolder tegen de wanden en gipsplaten aangebracht. Dit zorgt ervoor dat het beter isoleert. Ook is de vloer geïsoleerd, namelijk door middel van Neopixels Bodemisolatie.’ Neopixels Bodemisolatie is een duurzame oplossing tegen kou en vocht in de kruipruimte en een goede oplossing voor het beperken van het warmteverlies bij moeilijk bereikbare lage kruipruimtes. ‘We hopen dat het in huis straks lekker warm is’,  aldus Jurjen.

Energiebesparende tip: thermostaat op 19°C

Naast het nemen van isolerende maatregelen heeft gedragsverandering ook invloed op de energierekening. Door te besparen kunt u zonder investeringen uw energieverbruik flink verlagen. Jurjen: ‘ik zou zeggen probeer de kachel niet te hoog te zetten. Zet de thermostaat eens van 20°C op 19(,5)°C. Dat hebben wij ook gedaan en het scheelt veel in het verbruik. Het is ook een stukje gewenning. Mensen zetten de kachel vaak snel op 20°C of 21°C. Inmiddels ben ik gewend aan 19°C. En ik woon ook nog in een hoekwoning met veel wind’, aldus Jurjen.

In één van de eerste nieuwsbrief van Tûk Wenjen had ik al aangeven wat mijn plannen waren na de dakisolatie en plaatsing van zonnepanelen: ik wilde graag van het dure gas af. Nu is de gasprijs dit jaar weer € 0.03 per m3 duurder geworden. Dus sinds augustus 2017 staat er bij mij een palletkachel in de kamer. Vanwege de situatie in Groningen ligt het niet in de verwachting dat het goedkoper wordt. Ik heb de investeringen gefaseerd gedaan vanwege de financiële situatie. Ik kwam zonder werk te zitten en was genoodzaakt om de vaste lasten naar beneden te brengen.

Hoe kun je dit financieel inzichtelijk maken werd mij gevraagd? Je moet ervoor de meterkast induiken en weten wat jouw verbruik is en wat de kosten zijn voor gas (m3) en elektra (kWh). Daarna maak je de keuze hoeveel panelen je wilt en welke nieuwe energiebron je wilt  (palletkachel, warmtepomp o.i.d.). Je laat je informeren over de investering en maakt dan een berekening of je laat het je voorberekenen.

Mijn gas berekening versus palletkachel

  • Investering pelletkachel: € 3.700
    Berekening: € 4.200 minus € 500,00 subsidie. De hoogte van subsidie is afhankelijk van het type kachel warmtepomp waarvoor u kiest. Kijk hiervoor in de lijst van de ISDE die door de overheid is gemaakt op de webpagina ‘Investeringssubsidie duurzame energie ISDE’.
  • Totaalbesparing gas door pelletkachel: 1.500 m3 per jaar.
    Berekening: totaalverbruik over 2016 was 1.650 m3 gas. Ik heb afgelopen zomer een pelletkachel geplaatst. Mijn gasverbruik in de afgelopen drie maanden was 30 m3 welke nodig was voor eten koken en warmwater. Dus mijn nieuwe verbruik wordt circa 4 x 30 m3 = 120 m3 gas per jaar. Mijn besparing zal circa 1.500 m3 gas worden.
    De gemiddelde gasprijs per m3 is 
    € 0,65. Investering pelletkachel netto € 3.700 : € 0,65 = 5.693 m3 gas.
    Mijn verbruik per jaar is circa 1.500 m3 (dit is excl. gas voor koken en warmwater):

    – 5.693 m3  : 1.500 = 3,8 jaar. 
    – 1.500 m3 x € 0,65= € 975,00.
  • Kosten pellets per jaar: € 600,00
    Berekening: kosten pellets € 5 per zak van 15 kilogram. Mijn verbruik zal ongeveer uitkomen op 120 zakken x € 5 = € 600 per jaar.
    Pellets kosten 3,8 jaar x € 600,00 = € 2.280. € 2.280 : 0,65= 3.508 m3 gas. 3.508 m3 gas : 1500 = 2,34 jaar
  • Investering eruit in zes jaar
    Berekening: totaalplaatje is in 3,8 jaar investering pelletkachel eruit en 2,34 jaar. Is ruim gerekend in 6 jaar terug verdiend.
    Mijn besparing op energiekosten is elk jaar € 375,00 per jaar. Per maand kan u zelf de maandlasten al naar beneden sturen. Dus gelijk win-win situatie.
  • Besparing vaste energielasten per jaar € 1.575
    Berekening: in mijn situatie heb ik de vaste energie lasten teruggebracht van € 180 naar € 80 per maand.
    Dat is 12 x € 100 = € 1.200 per jaar en dus totaal € 1200 + € 375 = € 1.575.

Geen enkele loterij die dat jaar in jaar uit gaat verbeteren

Ruim gerekend is de investering in de pelletkachel (€ 4.200) in zes jaar terugverdiend. Na zes jaar is, als je de investering in hetzelfde jaar allemaal doet, er dus een rendement van € 1.200. Geen enkele loterij die dat jaar in jaar uit gaat verbeteren. Als je de € 400,00 op jaarbasis besparing meerekent, is dat dus ruim € 1.700 per jaar. Bij mij is de investering er eerder uit omdat ik er drie jaar terug al was begonnen met zonnepanelen. Het is goed te weten dat voorlopig de salderingsregeling voor zonnepanelen tot 2023 nog doorloopt. Daarna wordt het onzeker, maar u kunt er in ieder geval nog ruim vijf jaar gebruik van maken.

Van energielabel G naar A

Voorlopige planning is voor de komende tijd informatie zoeken over zonneboiler, inductiekookplaat, close-in boiler(s) en eventueel extra zonnepanelen. En als dat gerealiseerd is, wil ik van het gas af. Termijn van deze zoektocht is eerst drie jaar en sparen. De realisatie streef is 2020-2023. Ik ben gestart met het project verduurzamen woning in 2014. Dit met een energielabel G. En als alles klaar is, dan heeft mijn woning een energielabel A.